Diversiteit vieren op de bijeenkomst van Europese zadeninitiatieven in Scandicci, Florence
Door Frederik van Oudenhoven, projectleider Zadennetwerk bij CSA Netwerk
Elk jaar vindt ergens in Europa de bijeenkomst plaats van LLD – Let’s Liberate Diversity! Een netwerk van zo’n 170 organisaties uit 21 landen die zich inzetten voor het behoud van landbouwdiversiteit in Europa. Met als opvallende afwezige het land dat bijna driekwart van de Europese groentezaden produceert: Nederland.
Laatst sprak ik op een feestje met iemand die ‘in de sla zat’, een veredelaar. Enthousiast vertelde ik hem van ons initiatief een Nederlands zadennetwerk te vormen. ‘Tja, dat kan je ook doen,’ zei hij, ‘Dat kan denk ik geen kwaad.’
En zo vertrok ik vol goede moed naar Italië om, namens het Nederlands Zadennetwerk, deel te nemen aan de LLD bijeenkomst. Belangrijk doel van LLD is het verbinden van initiatieven die vaak heel vergelijkbare dingen doen. Voor ons als beginners is het een kans om te leren van netwerken die al (veel) langer bestaan, zoals Arche Noah in Oostenrijk of het Seed Sovereignty Network in het VK (kijk naar dit korte filmpje van de bijzondere bijeenkomst die ze vorig jaar organiseerden in Wales).
Foto: Koffie zet je in Italië met de moka, ook als het voor 130 mensen is.
Maar het decor dit jaar werd vooral gevormd door twee aanstaande besluiten van de Europese Unie, die
de wereld van zaden ingrijpend zullen veranderen. Een impressie van de bijeenkomst:
Bang voor zaden? Hoeft niet!
Isolatieafstanden, kruisbestuivers, virussen en schimmels, kiempercentages, wetgeving… genoeg redenen om vooral niet zelf met zaden aan de gang te gaan. En toch zijn juist CSA tuinen een ideale plek om met zaden te werken en een mate van zelfbeschikking te herwinnen over zo’n belangrijk goed. We hoeven niet te voldoen aan de uniformiteitseisen van de markt en ook al blijft productie belangrijk, oogstdeelnemers begrijpen dat een venkel met veel smaak en voeding wellicht kleiner is dan in de supermarkt, waarderen het zelfs.
Maar om diversiteit echt te omarmen is het nodig denkbeelden los te laten die diep in ons zijn geworteld. Daarover vertelde Marcela Velfi, een tuinder uit Kroatië en oprichter van een klein zadennetwerk dat ze de Cosmic Gardeners noemen. In de geest van de Amerikaanse Joseph Lofthouse combineren zij zoveel mogelijk rassen van een soort groente in een veld, vergeten het wieden, vergeten de beregening, verwelkomen de kruisbestuiving en oogsten aan het eind van het seizoen het zaad van een hyperdiverse populatie die elk jaar beter is aangepast aan de plek en haar snel veranderende klimaat. Hun motto: ‘Alles wat we proberen te behouden, sterft uit; wat we proberen uit te roeien wordt sterker, wat we toestaan om vrijelijk te ontwikkelen, vindt zijn weg onder de zon’.
Het roept veel vragen op, maar voor wie gewoon is in “DUS” te denken – rassen horen Distinct, Uniform en Stabiel te zijn – is het een geestverruimende ervaring om naar haar verhaal te luisteren. We hebben afgesproken dat ze het in het najaar voor ons gaat herhalen. Watch this space!
Foto’s: Op excursie bij Azienda Agricola Floriddia, een graanteler die op zijn 200 hectare enkel diverse populaties verbouwt. Op deze foto een tarwepopulatie die 15 jaar in Sicilë is verbouwd en nu weer terug is in Toscane. Door de extreme groeiomstandigheden in Sicilië kruisen de planten vaker en blijft veel diversiteit behouden. Dezelfde populatie is in Toscane, waar de omstandigheden gunstiger zijn, haar meeste diversiteit verloren. De populatie uit Sicilië heeft een flink hogere opbrengst.
Bang voor nieuwe EU zadenwetgeving? Terecht!
In juni wordt er in het Europees Parlement en de Europese Commissie gestemd over twee voorstellen die
verregaande impact zullen hebben op hoe (biologische) veredelaars kunnen werken, en wat telers mogen
met het winnen, ruilen en verkopen van zaden.
Het eerste wetsvoorstel waar in Scandicci veel over is gesproken is de ‘deregulering van NGTs’, ofwel het toestaan van gewassen die veredeld zijn met ‘nieuwe genomische technieken’, zoals CRISPR/Cas. De discussie is te complex om er hier in een kort verslagje recht aan te doen (hier een uitgebreide analyse), maar een van de grootste zorgen is dat de op deze manier ‘veredelde’ genen gepatenteerd kunnen worden en dat het voor kleinere veredelaars, inclusief telers die zelf zaden selecteren, ontzettend moeilijk en kostbaar wordt om te weten of het uitgansmateriaal (de zaden) die zij willen gebruiken voor veredeling deze genen en patenten bevatten. Want, en misschien raad je het al, de bewijslast om aan te tonen dat dat niet zo is ligt volledig bij hen.
Het tweede voorstel gaat over de harmonisatie van zadenwetgeving in heel Europa: onder welke voorwaarden welke zaden (en welk pootgoed, plantgoed, stekjes) kunnen worden verkocht of geruild, en door wie. De nu nog grote verschillen die tussen landen bestaan – van vrij soepel en pro-diversiteit in Oostenrijk, tot veelal strafbaar in Polen, en veel grijs gebied in de meeste landen – zullen na ingang van deze wet verdwijnen. En voor de meeste landen, inclusief Nederland, betekent het meer restricties. Om een wat absurd, maar belangrijk voorbeeld te geven: de wet is van toepassing op “professional operators involved in seed production with a view to marketing.” Waarna marketing wordt gedefinieerd als “sale, holding with a view to sale, transfer for free, or offering for sale including online, or any other transfer or distribution…”. Dus ook de uitwisseling van zaadgoed tussen telers onderling.
Is er dan helemaal geen goed nieuws? Jawel. Naast de vraag wie dit alles zou moeten gaan handhaven, wordt er door organisaties in het LLD netwerk hard gevochten om uitzonderingen veilig te stellen: lokaal aangepaste (diverse) rassen, diverse populaties (‘organic heterogeneous materials’, zoals die in de foto uit Sicilië), en zaden die met als doel veredeling, onderzoek, of diversiteitsbehoud, én zonder winstoogmerk worden vermarkt of geruild, zullen worden uitgezonderd van de wetgeving.
Des te meer reden dus om met elkaar zaden én diversiteit te omarmen, om net als in Italië GMO-vrije regio’s en netwerken te creëren, en om ons ook vanuit Nederland aan te sluiten bij Let’s Liberate Diversity!
Wil je op de hoogte blijven van of meedenken over het zadennetwerk? Schrijf een mailtje aan zaden@csanetwerk.nl
In de vroege herfst organiseren we een excursie/brainstorm naar veredelaars en zaadtelers bij onze zuiderburen. Daarover later meer!
En wil je meer weten over deze wetten? Kom dan op 12 juni naar de filmvertoning Seeds of Vandana Shiva bij Broedplaats de Kleverbergh (Erlecom bij Nijmegen). Tijdens de nabeschouwing spreken we o.a. hierover met Nina Holland.
