Door Frederik van Oudenhoven, projectleider Zaden
Begin september waren 25 zadenliefhebbers op bezoek bij De Akelei in Vlaanderen en Loverendale in Zeeland. Om te leren over zaadvermeerdering en veredeling, en om inspiratie op te doen voor een landelijk zadennetwerk. Hoe kan zo’n netwerk eruitzien? Welke waarden kunnen ons verbinden? En hoe biedt het een thuis aan al die mensen die op tuinderijen, in moestuinen, schooltuinen en bloempotten zaden verzamelen, rassen in stand houden of zelfs rassen veredelen?
“Zaden telen is vooral veel palen kloppen.” Greet Lambrecht, al 40 jaar boerin op De Akelei in Vlaanderen, houdt van doen. De palen die inderdaad overal in haar tuinderij staan, bieden ondersteuning aan bloemhoofden die zwaar zijn van de rijpende zaden. Het lijkt soms ingewikkeld, maar gewapend met een lijstje van elf stappen blijkt het toch mogelijk om zo’n 35 groenterassen naast elkaar te vermeerderen.
Door jaar na jaar te selecteren op onder andere smaak, uiterlijk en weerbaarheid, heeft ze samen met elf andere tuinders de oude tuindersselecties nieuw leven ingeblazen: lokaal aangepaste rassen waarin de ervaring en identiteit van de teler zichtbaar zijn. De Mechelse blauw-groene winterprei is haar juweeltje.
Zo ontstond ook Vitale Rassen: een vereniging van tuinders die voor en met elkaar zaden telen en deze ook verkopen. Daarmee wordt geld verdiend, maar Greet benadrukt dat de groep werkt omdat ze een gezamenlijk doel delen. Ze leest de eerste woorden uit de statuten voor. De vereniging heeft als “belangeloos doel, met uitsluiting van enig winstoogmerk, het opnieuw laten leven van zaadvaste rassen en telersselecties […] op biobedrijven, in moestuinen en andere tuinen, eigen zaadteelt door boeren en tuinders te bevorderen en het in stand houden en bevorderen van de agrobiodiversiteit.”
Op Loverendale laat Thomas Hoedjes ons zien hoe ook hij voortdurend op zoek is naar lekkere, mooie en weerbare groenterassen. Veel van de zaden die hij voor zijn veredeling gebruikt, haalt hij bijvoorbeeld uit Italië, “want daar hebben veredelaars nooit beknibbeld op smaak.” We zien venkel, rode groenselderij, overwinterende spitskool, resistente bieten en veel, heel veel soorten wortels. Wie wist dat je op zoveel verschillende manieren naar een peen kunt kijken? Wasbaarheid, kleur, schouders, vorm van de punt, kleur van de kern, smaak en levenskracht: allemaal eigenschappen waarop je kunt selecteren.
Thomas en Greet willen allebei zaadvaste rassen opnieuw in de belangstelling zetten en zoeken daarvoor de verbinding met tuinders. Door hun verhalen en de gesprekken onderling wordt duidelijk dat werken met zaden niet alleen iets met planten doet. Door samen te kijken, te selecteren, te telen en kennis te delen, bouwen we ook aan onze eigen veerkracht en die van onze gemeenschap. Voor een zadennetwerk is dat iets moois om na te streven.
We hebben genoten, veel geleerd en vooral zin gekregen in een vervolg. Dat komt er: met een oproep aan telers om samen zaden te gaan telen, en met nieuwe ontmoetingen om kennis en ervaring te delen.
Op de agenda:
4 oktober: zaden in de Lutkemeerpolder
14 november: samen zaden schonen en verder praten over het zadennetwerk (uitnodiging volgt)
28 november: CSA conferentie met heel veel zaden.
En misschien zien we elkaar volgend jaar bij Dreschflegel in Duitsland?
Wil je meedoen, bijdragen, of ben je nieuwsgiering? Schrijf naar zaden@csanetwerk.nl
