Onderzoek: Obstakels certificering voor de kleinschalige biologische tuinbouw

In april 2024 bracht de Federatie voor Agro-ecologische Boeren het onderzoeksrapport “Belemmeringen in certificering en wet- en regelgeving voor de kleinschalige biologische tuinbouwsector” uit, door Frederique Dekker en Esther Kuiler. Dit rapport brengt de aanleiding van het onderzoek naar PGS als alternatieve of aanvullende vorm voor certificering duidelijk in kaart. Het hele rapport is onder aan deze pagina te vinden.

Wat kleinschalige tuinders ervaren bij SKAL

Administratieve knelpunten:

Een tuinder kreeg een afwijking omdat op de pakbon van een biologische leverancier het woord ‘bio’ ontbrak – terwijl het certificaat wel kon worden getoond
De verplichte oogstregistratie is bij 40+ verschillende gewassen met dagelijkse oogst niet werkbaar
Tuinders zijn verantwoordelijk voor fouten van hun leveranciers

Controle-ervaring:

Controles richten zich vooral op administratie, niet op wat er op het land gebeurt
“Blijkbaar moeten ze een afwijking vinden, anders hebben ze geen goede controle” – aldus een geïnterviewde tuinder
Na 40 jaar biologisch werken krijg je nog steeds afwijkingen op administratieve details
Controleurs hebben vaak weinig kennis van de specifieke teelt

Financiële druk:

Kosten voor certificering, ontheffingen en administratie stapelen zich op
Een tuinder: “Ik verdien zelf 8 euro per uur en dan zit er iemand bij mij koffie te drinken voor meer dan 100 euro per uur”
Extra kosten voor schaarste in de keten: als biologisch pootgoed niet beschikbaar is, moet je betalen voor een ontheffing

Geen maatwerk:

Dezelfde regels voor een akkerbouwer met monocultuur als voor een diverse groentetuinder
Innovatieve praktijken zoals agroforestry passen niet in de registratiesystemen
SKAL-controleurs hebben soms geen kennis van specifieke sectoren (zoals sierteelt), waardoor controles langer duren en kosten oplopen

Aanbevelingen uit het onderzoek

Het rapport pleit voor:

Aanbevelingen Skal

Stel tuinders niet verantwoordelijk voor de pakbonnen of fouten van hun leveranciers.
Schaf de verplichte oogstregistratie af óf zorg voor een efficiënt en praktisch werkbaar administratiesysteem.
Stel tweejaarlijkse controles in voor boeren die al meer dan 10 jaar biologisch werken.
Schaf de registratie van lichte afwijkingen af. Voer een beoordelingssysteem in waarbij er wordt gekeken naar wat er goed gaat en wat er beter kan en hoe dit tot elkaar in verhouding staat.
Laat boeren niet opdraaien voor de kosten van schaarse materialen in de keten. Verminder kosten voor ontheffingen door (gedeeltelijke) afschaffing van deze kosten.
Stimuleer gezamenlijk inkopen door dit administratief mogelijk te maken.
Laat de jaarlijkse controles gericht zijn op de processen op de bedrijven en niet op de administratie.

2. Aanbevelingen ministerie LNV

Laat andere instanties tot de markt voor het verstrekken van biologische certificering toe zodat boeren kunnen kiezen voor een certificeringssysteem dat bij hun bedrijf past.
Zorg ervoor dat biologisch boeren beloond worden en niet ontmoedigd door het verstrekken van subsidies en het opheffen van bijkomende kosten zoals certificering.
Controleer gangbare bedrijven streng op gedrag rond het gebruik van pesticiden en bemesting nabij biologische bedrijven.
Pas in het tarief ‘kleine bio-bedrijven’, die een lagere jaarlijkse bijdrage aan Skal betalen, de omzetgrens aan van 50.000 euro naar 200.000.
Bescherm behalve mest ook andere producten bij schaarste in de biologische keten.
Verminder pachtprijzen of bied tegemoetkoming voor agro-ecologische boeren.
Zorg voor een werkbare en toegankelijke RVO-perceelsregistratie en bijbehorende GLB-gelden voor kleinschalige agro-ecologische boerderijen. De praktijk moet leidend zijn voor de mogelijkheden van registreren zodat agroforestry-systemen, strokenteelt en combinatieteelten kunnen worden aangegeven.
Geef agro-ecologische landbouw een ontheffing t.a.v. permanent grasland. Het is duurzamer om grasland in een vruchtwisseling te scheuren en plantaardig voedsel voor de mens te produceren, dan het grasland niet te scheuren en herkauwers te laten grazen.
Zorg voor Nederlandse deelname aan de EU Payments for Small Farmers waarbij er inkomenssteun voor boeren wordt geregeld ongeacht het aantal hectare

3. Alternatieve certificeringssystemen zoals PGS mogelijk maken

De Federatie van Agro-ecologische boeren pleit voor het onderzoeken van een Participatief Garantie Systeem (PGS) als alternatief of aanvulling op een Skal-certificering. Bij een PGS bestaat het certificeringsproces uit een collegiale toetsing waarbij collega’s elkaar beoordelen en van elkaar leren aan de hand van tevoren opgestelde richtlijnen. Een PGS kan hierdoor gezien worden als certificeringssysteem waarbij een wederzijds leerproces en een vertrouwensband centraal staat (Voedselteams, 2023). Hierdoor kunnen voedselsystemen eerlijker, inclusiever, democratischer en duurzamer gemaakt worden (Smessaert & van Oers, 2022).

Vervolg onderzoek PGS